تا دانش: سال سرمایه گذاری برای تولید
 
مطالب
 
امیدواریم مطالب و محصولات ارزشمندی در اختیار شما عزیزان قرار داده باشیم.

search

روش تفسیر روائی

توضیحات کوتاه:

مقصود از روش تفسیر روائی آن است که مفسر قرآن از سنت پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) (که شامل قول، فعل و تقریر آنها می‌شود) برای روشن کردن مفاد آیات و مقاصد آنها استفاده کند. سیر ...

توضیحات:

مقصود از روش تفسیر روائی آن است که مفسر قرآن از سنت پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) (که شامل قول، فعل و تقریر آنها می‌شود) برای روشن کردن مفاد آیات و مقاصد آنها استفاده کند.
سیر تاریخی تفسیر روایی را می‌توان به چند دوره تقسیم کرد:
الف) دوران پیامبر (ص):
تفسیر روایی قرآن، همزاد وحی است. چرا که اولین مفسّر قرآن پیامبر (ص) است که خدای متعال به او دستور بیان و تفسیر قرآن داد و فرمود: «وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ» «و این ذکر (: قرآن) را به سوی تو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده شده است، روشن بیان کنی.»
البته سنّت پیامبر (ص) و بیان او نیز ریشه در وحی داشت، چنان که از آن حضرت حکایت شده که فرموند: «آگاه باشید که به من قرآن داده شده و نیز مثل آن همراه آن» (به من داده شده است).
و صحابیان با رجوع به ایشان تفسیر قرآن را می آموختند. گاهی پای سخنان او می‌نشستند و معانی و تفسیر قرآن را فرا می‌گرفتند.
از ابن مسعود حکایت شده که: «همیشه هر فرد از ما هنگامی که ده
آیه قرآن را می‌آموخت، از آنها عبور نمی‌کرد تا این که معانی و (روش) عمل بدانها را آموخت».
گاهی اصحاب پیامبر (ص) از ایشان مطالب را می‌پرسیدند و حتی دوست داشتند که عرب‌های بیابانی بیایند و پرسشی بکنند و آنان گوش دهند.» گاهی هم عمل پیامبر (ص) را مفسّر آیات قرآن قرار می‌دادند، همان طور که خود ایشان حکایت شده که در مورد نماز فرمودند: «نماز بگذارید همان طور که می‌بینید من نماز می‌گزارم».
یا در مورد حج حکایت شده که فرمود: «مناسک و اعمال خود را از من بگیرید.»
که در این صورت افعال پیامبر (ص) در نماز و حج تفسیر جزییات آیات صلوه و حج بود.
از امام صادق (ع) حکایت شد که فرمود: «إنّ اللَّه انزل علی رسوله الصلوه و لم یسمّ لهم: ثلاثاً و لا أربعاً، حتّی کان رسول‌اللَّه (ص) هوالذی فسّر ذلک لهم».
«خدا (دستور) نماز را بر رسولش نازل کرد ولی برای مردم مشخص نکرد که سه یا چهار رکعت است تا این که پیامبر (ص) این مطلب را برای مردم تفسیر کرد.»
آری پیامبر (ص) مطالب کلی قرآن (همچون نماز، روزه، حج و ...) را
توضیح می‌دادند. و نیز موارد تخصیص عمومات و تقیید مطلقات آیات را تبیین، و اصطلاحات جدید، لغات قرآن، و ناسخ و منسوخ آیات را توضیح می‌دادند. و همه‌ی اینها تفسیر قرآن بود که در روایات و سنّت پیامبر (ص) برای ما حکایت شده است و به عنوان منابع تفسیر روایی باقی مانده است. ب) دوران اهل بیت (ع):
شیوه‌ی تفسیر روایی در عصر امامان (ع) نیز ادامه داشت.
امام علی (ع) که شاگرد ارشد پیامبر (ص) در تفسیر بود، سخنان و توضیحات آن حضرت را شنیده بود و حکایت می‌کرد.
همان طور که امامان اهل بیت (ع) نیز همین روش را دنبال کرده، احادیث تفسیری پیامبر (ص) و امام علی (ع) را برای مردم حکایت نموده، و بدان‌ها استدلال می‌کردند. تعداد این احادیث که با واسطه اهل‌بیت (ع) حکایت شده، به هزاران روایت می‌رسد.
البته اهل بیت (ع) از آنجا که آگاه به علوم الهی بودند خود نیز اقدام به تفسیر قرآن می‌کردند و سخنان و سنّت آنان نیز منبعی برای تفسیر است. و این احادیث جزیی از تفسیر روایی به شمار می‌آید.
شخصی در مکه، خدمت امام رضا (ع) رسید و گفت: شما از کتاب خدا چیزی تفسیر می‌کنی، که تاکنون شنیده نشده باشد؛
امام فرمود: قرآن قبل از این که بر مردم نازل شود بر ما نازل شده و قبل از این که برای مردم تفسیر شود، برای ما تفسیر شده است؛ حلال وحرام و ناسخ و منسوخ قران را ما می‌شناسیم و ...»
و درحدیث دیگری فرمود: «بر مردم است که قرآن را همان طور که نازل شده بخوانند و هنگامی که نیاز به تفسیر قرآن پیدا کردند، هدایت به وسیله‌ی ما و به سوی ماست.»
بنابر این اهل بیت (ع) نیز در زمینه‌ی مطالب کلی قرآن و آیات الاحکام، مخصّص‌ها، مقیّدها، لغات، ناسخ و منسوخ، اصطلاحات جدید قرآن و نیز در مورد بطن و تأویل و مصادیق آیات، مطالب متنوّعی را بیان کرده‌اند که به عنوان سنّت آنان بر جای مانده است.
ج) دوران صحابه و تابعان:
روایات تفسیری پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) مورد توجّه صحابیان پیامبر و تابعان آنان قرار گرفت و حتی صحابه‌ی بزرگ پیامبر (ص) همچون ابن عباس و ابن مسعود خود را از تفسیر قرآن امام علی (ع) بی‌نیاز نمی‌دانستند و از آن استفاده می‌کردند. و بسیاری از احادیث
تفسیری ابن عباس از علی (ع) است.
البته صحابیان و تابعان خود نیز قرآن را تفسیر می‌کردند و روایات تفسیری زیادی از ابن عباس و دیگران باقی مانده است.
در این دوره، کم‌کم روایات تفسیری در مجموعه‌هایی گرد آوری شد که به نام کتاب‌های تفسیر روایی مشهور است.
ح) دوران جمع آوری و تألیف روایات تفسیری:
اوّلین رساله از این مجموعه‌ها در شیعه، کتاب تفسیر منسوب به امام علی (ع) است که طی یک روایت مفصّل در آغاز تفسیر نعمانی آمده است.
و نیز یکی دیگر از آنها، «مصحف علیّ بن أبی‌طالب» است که علاوه بر آیات قرآن، تأویل و تفسیر و اسباب نزول را بیان کرده است. هر چند که این کتاب اکنون در دسترس ما نیست.
و نیز تفسیر منسوب به امام باقر (ع) (57- 114 ق) که ابوالجارود آن را حکایت کرده است. و نیز تفسیر منسوب به امام صادق (ع) (83- 148 ق) که به طور پراکنده در کتاب حقایق التفسیر القرآنی آمده است.
سپس از تفسیر علی بن ابراهیم قمی (307 ق) و فرات کوفی (زنده در سال 307 ق) و تفسیر عیّاشی (م بعد از 320 ق) و تفسیر نعمانی (م بعد از 324 ق) و تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (م 254) می‌توان نام برد.
البته روایات فقهی پیامبر و اهل بیت (ع) نیز که نوعی تفسیر برای آیات الاحکام قرآن است در مجموعه‌هایی همچون کافی، من لایحضره الفقیه و تهذیب و استبصار گردآوری شد.
در همین دوران، تفسیر جامع البیان فی تفسیر القرآن، ابن جریر طبری (م 310) را داریم. همان‌طور که مجموعه‌های حدیثی صحاح سته‌ی اهل‌سنّت در این دوره تدوین شد. سپس تفسیر روایی از قرن پنجم تا نهم با رکود نسبی مواجه شد و تفاسیر عقلی و اجتهادی شد. اما در قرن دهم تا دوازدهم با رشد اخباری گری در شیعه تفاسیر روایی دیگری همچون: تفسیر البرهان فی تفسیر القرآن، سیدهاشم حسینی‌بحرانی (م 1107 ق) و تفسیر نورالثقلین، الحویزی (م 1112 ق) نوشته شد.
همان‌طور که مجموعه‌های حدیثی بزرگ همچون وسایل الشیعه، وافی و بحارالانوار نوشته شد که بسیاری از روایات آنها تفسیر قرآن به شمار می‌آید.
در اهل‌سنّت نیز در این دوران تفسیر درّالمنثور، جلال‌الدین سیوطی
(م 9111 ق) گردآوری شد.
اکنون نیز در تفاسیر جدید به روایات تفسیری پیامبر (ص) و اهل‌بیت (ع) توجّه می‌شود و معمولًا در لابه‌لای تفسیر یا در بخش جداگانه‌ای این روایات آورده می‌شود و مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد؛همانند علّامه طباطبایی در المیزان که در ذیل هر دسته از آیات «بحث روایی» می‌آورد.
در احادیث تفسیری آیات مهدویت نیز در موارد متعددی از روش تفسیر روائی استفاده شده است و برای توضیح آیات مهدویت به احادیث پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) استناد کرده‌اند از جمله:
«یَاحَسْرَهً عَلَی الْعِبَادِ مَا یَأْتِیهِم مِن رَّسُولٍ إِلَّا کَانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُونَ؛ ای افسوس بر بندگان که هیچ فرستاده‌ای به سراغ آنان نیامد، مگر اینکه همواره او را ریشخند می‌کردند!»
الإمام الصادق (ع): «خبر تدریه خیر من عشر ترویه. إن لکل حق حقیقه، و لکل صواب نورا، ثم قال: إنا والله لا نعد الرجل من شیعتنا فقیها حتی یلحن له فیعرف اللحن، إن أمیر المؤمنین (ع) قال: علی منبر الکوفه: إن من ورائکم فتنا مظلمه عمیاء منکسفه لا ینجو منها إلا النومه، قیل یا أمیر المؤمنین و ما النومه؟ قال: الذی یعرف الناس و لا یعرفونه.
واعلموا أن الأرض لا تخلو من حجه الله عزوجل و لکن الله سیعمی خلقه عنها بظلمهم و جورهم و إسرافهم علی أنفسهم، ولو خلت الأرض
ساعه واحده من حجه الله لساخت بأهلها، ولکن الحجه یعرف الناس و لا یعرفونه، کما کان یوسف یعرف الناس و هم له منکرون، ثم تلا: یا حسره علی العباد ما یأتیهم من رسول إلا کانوا به یستهزؤن»
بررسی: در روایات تفسیری مهدویت گاهی اهل بیت (ع) از روایات امام علی (ع) برای توضیح آیات استفاده کرده‌اند از جمله در روایت فوق امام صادق (ع) از سخنان امام علی (ع) برای توضیح پیرامون امام مهدی (ع) و نقش ایشان در جهان هستی یاری جسته است سپس به آیه 30/ یس استشهاد کرده‌اند و آنها را نقل کرده است و این گونه‌ای از تفسیر روائی آیات قرآن است.
و نیز در ذیل آیه 11/ غافر در روایتی که از امام صادق (ع) حکایت شده است به حدیث سخنان پیامبر (ص) در مورد مسخ و رجعت دشمنان اهل بیت (ع) استناد شده است.

پرسش و پاسخ‌های قرآنی ویژه جوانان (شبنم مهر)/ زیر نظر محمدعلی رضایی‌اصفهانی و جمعی از پژوهشگران قرآنی/ قم: انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن ۱۳۸۶
سایر اطلاعات:
کد مطلب: u2522
وضعیت مطلب: فعال
گروه اصلی: مذهبی     زیرگروه: قرآن

دفعات بازدید: 19     محبوبیت: 4   (کمترین=0 و بیشترین=5)    تعداد شرکت کننده در نظر سنجی مجبوبیت: 
تاریخ ثبت: 1401/10/14 ب.ظ 6:52:00


لینک صفحه ی مطلب: https://tadanesh.ir/t?c=u2522


هم گروهی ها
image
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِن قَوْمٍ عَسَی أَن یَکُونُوا خَیْراً مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِن نِسَاءٍ عَسَی أَن یَکُنَّ خَیْراً ...


image
شاخه دیگری از جهاد که در آیات دیگر قرآن به آن اشاره شده، جهاد برای «حمایت از مظلومان» است، در آیه‌ی 75 سوره نساء می‌خوانیم:«وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِ ...


image
پرسش:برخورد مخالفان با پیامبر (ص) در طول تاریخ چگونه بوده است؟پاسخ:روش‌های برخورد مخالفان با پیامبر اسلام (ص) در طول تاریخ هم از لحاظ تعداد و هم از لحاظ تنوّع فراوان ...


image
روش تفسیر قرآن به قرآن عبارت است از «تبیین معانی آیات قرآن و مشخص ساختن مقصود و مراد جدی از آنها به وسیله و کمک آیات دیگر» به عبارت دیگر «قرآن را منبعی برای تفسیر آیات ...


image
عقل در لغت به معنای امساک، نگهداری و منع چیزی است.عقل در دو مورد کاربرد دارد:نخست به قوّه‌ای که آماده‌ی قبول دانش است. این، همان چیزی است که اگر در انسان نباشد تکلیف ...


image
9 تلاوت برگزیده


image
4 تلاوت برگزیده


image
آيات قرآن با هم ارتباط دارند. گاهي اين ارتباط خيلي روشن و واضح است اما همان‌طور كه میدانیم قرآن نوشته‌يي نيست كه نويسنده به صورت يك كتاب تأليف كرده باشد بلكه ...


image
در همين برداشت‌هاي زنده گاهي به انحراف‌هاي عجيب برخورد مي‌كنيم يك نمونه از اين انحراف‌هاي عجيب مربوط است به طلبه‌يي كه مراحل تحصيلي معمولي را تا پايان سطح(3) خوب ...


image
در سطوح بالاتر از سطح عمومي و همگاني، فهم قرآن نياز به تخصص دارد و در برخي از سطوح نياز به استفاده از سرچشمه وحي نيز لازم است. يك درجه از فهم قرآن مخصوص پيامبر و ...