تا دانش: سال سرمایه گذاری برای تولید
 
مطالب
 
امیدواریم مطالب و محصولات ارزشمندی در اختیار شما عزیزان قرار داده باشیم.

search

روش تفسیر عقلی

توضیحات کوتاه:

عقل در لغت به معنای امساک، نگهداری و منع چیزی است.عقل در دو مورد کاربرد دارد:نخست به قوّه‌ای که آماده‌ی قبول دانش است. این، همان چیزی است که اگر در انسان نباشد تکلیف ...

توضیحات:

عقل در لغت به معنای امساک، نگهداری و منع چیزی است.
عقل در دو مورد کاربرد دارد:
نخست به قوّه‌ای که آماده‌ی قبول دانش است. این، همان چیزی است که اگر در انسان نباشد تکلیف از او برداشته می‌شود، و در احادیث از این عقل تمجید شده است.
دوم به علمی که انسان به وسیله‌ی این قوّه کسب می‌کند، عقل گویند.
این همان چیزی است که قرآن کافران را بخاطر تعقّل نکردن مذمّت کرده است».
در این مورد به احادیث پیامبر (ص) و اشعار امام علی (ع) استناد کرده است.
روش تفسیر عقلی قرآن، پیشینه‌ای کهن دارد وبرخی معتقدند که پیامبر (ص) به اصحاب خویش کیفیّت اجتهاد عقلی در فهم نصوص شرعی (از قرآن یا سنّت) را تعلیم داده است. ولی ریشه‌ها و نمونه‌های تفسیر عقلی را می توان در احادیث تفسیری و اهل‌بیت (ع) یافت.
مثال: عن عبدالله بن قیس عن أبی‌الحسن الرضا (ع) قال: سمعته یقول:
«بل یداه مبسوطتان»
فقلت: له یدان هکذا- و اشرت بیدی الی یدیه-؟
فقال: لا، لو کان هکذا کان مخلوقاً. در این حدیث، حضرت با استفاده از نیروی عقل آیه‌ی قرآن را تفسیر کرده‌اند و دست مادّی داشتن خدا را نفی کرده‌اند؛ چرا که دست داشتن خدا، مستلزم جسم بودن و مخلوق بودن اوست و ساحت الهی از این صفات منزّه است. (پس مقصود از دستان خدا همان قدرت اوست).
در احادیث دیگری نیز در مورد شی‌ء بودن خدا و عرش و کرسی و مکان داشتن خدا و ... تفاسیری عقلی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است.
و امام علی (ع) نیز در برخی خطبه‌های نهج‌البلاغه از مقدمات عقلی برای تفسیر آیات بهره برده است.
البته برخی آیات قرآن خود در بردارنده‌ی برهان‌های عقلی است مثل آیه‌ی: «لوکان فیهما آلهه الّا اللَّه لفسدتا» خودِ قرآن نیز انسان‌ها را به تفکّر و تعقّل و تدبّر در آیات فرا می‌خواند.
از این رو، مفسّران قرآن لازم دیده‌اند که از نیروی فکر و استدلال‌ها و قراین عقلی در تفسیر آیات قرآن استفاده کنند.
از اینجا بود که روش اجتهادی (: عقلی) در تفسیر قرآن از دوره‌ی تابعان شروع شد. و در قرون بعدی به ویژه به وسیله‌ی معتزله اوج گرفت و در شیعه تفاسیری همچون تفسیر تبیان شیخ طوسی (385- 460 ق)، مجمع البیان شیخ طبرسی (م 548 ق) به وجود آمد. در اهل سنّت تفسیر کبیر فخررازی حاصل توجّه به این روش بود.
سپس این شیوه در دو قرن اخیر رشد بیشتری کرد و در شیعه تفسیر المیزان، علّامه طباطبایی و ... به وجود آمد. و در اهل سنّت نیز تفسیر روح المعانی از آلوسی (م 1270) و المنار از رشید رضا (1865- 1935 م) و ... حاصل آن بود.
و در این رابطه از تفسیر «القرآن و العقل» نورالدین اراکی و «تفسیر قرآن کریم» ملاصدرا نیز می‌توان یاد کرد.
روش تفسیر عقلی قرآن عبارت است از:
الف) استفاده‌ی ابزاری از برهان و قراین عقلی در تفسیر برای روشن کردن مفاهیم و مقاصد آیات قرآن. که در این صورت عقل منبع و ابزار تفسیر قرآن شده و احکام و برهان‌های عقلی قراینی برای تفسیر آیات قرار می‌گیرد.
از این عقل با عنوان عقل اکتسابی و احکام عقلی قطعی یا عقل برهانی یاد می‌شد.
ب) استفاده از نیروی فکر در جمع‌بندی آیات (همراه با توجّه به روایات، لغت و ...) و استنباط از آنها برای روشن ساختن مفاهیم و مقاصد
آیات. حاصل این مطلب همان تفسیر اجتهادی قرآن است.
و در این صورت عقل مصباح و کاشف است.
از این عقل با عنوان عقل فطری یا نیروی فکر و قوّه‌ی ادراک یاد می‌شد.البته بنابر دیدگاه مشهور هر دو قسم فوق جزیی از روش تفسیر عقلی قرآن است. امّا با دقّت در مطالب روشن شد که قسم دوم (ب) به طور تسامحی به نام تفسیر عقلی خوانده می‌شود و در حقیقت تفسیر عقلی همان قسم اول (الف) است.
«وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّهً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کَانُوا بِآیَاتِنَا لَا یُوقِنُونَ؛ و هنگامی که گفتار (: فرمان عذاب) برآنان واقع شود، (و در آستانه رستاخیز قرار گیرند)، جنبنده‌ای را از زمین برای آنان بیرون می‌آوریم که با آنان سخن می‌گوید، (در مورد این) که مردم همواره به نشانه‌های ما یقین نداشتند.»
الإمام أمیرالمومنین (ع) «و أی آیه هی؟، قال: قول الله: و إذا وقع القول علیهم أخرجنا لهم دابه من الارض. الآیه، فأی دابه هی؟، قال عمار: والله ما أجلس و لا آکل و لا أشرب حتی أریکها، فجاء عمار مع الرجل إلی أمیرالمؤمنین (ع) و هو یأکل تمراً وزبدا، فقال له: یا أبا الیقظان هلم، فجلس عمار و أقبل یأکل معه، فتعجب الرجل منه، فلما قام عمار قال له الرجل: سبحان الله یا أبا الیقظان، حلفت أنک لا تأکل و لا تشرب و لا تجلس حتی ترینیها؟!، قال عمار: قد أریتکها إن کنت تعقل.»
«اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا قَدْ بَیَّنَّا لَکُمُ الآیَاتِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ؛
بدانید که خدا زمین را بعد از مردنش زنده می‌کند؛ بیقین نشانه‌های (خود) را برای شما بیان کردیم، باشد که شما خردورزی کنید.»
ابن عباس: «إعلموا أن الله یحیی الأرض بعد موتها: یعنی یصلح الأرض بقائم آل محمد من بعد موتها، یعنی من بعد جور أهل مملکتها.
قد بینا لکم الآیات: بقائم آل محمد، لعلکم تعقلون» «وَلَنُذِیقَنَّهُم مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَی دُونَ الْعَذَابِ الْأَکْبَرِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ؛
و قطعاً غیر از عذاب بزرگ‌تر (اخروی)، از عذاب نزدیک‌تر (دنیوی) به آنان می چشانیم، باشد که آنان بازگردند.»
الامامان الباقر و الصادق (ع): «إن العذاب الأدنی الدابه والدجال» بررسی: در این احادیث چند نکته قابل توجه وجود دارد:
1. در حدیث تفسیری یکی از آیات فوق «دابّه» به امام علی (ع) تفسیر شده است و در حدیث تفسیری دوم «دابّه» به عذاب تفسیر شده است. که جمع اینها نیاز به فقه الحدیث و تفکر و تعقّل دارد یعنی باید از روش تفسیر عقلی برای فهم این احادیث استفاده کرد.
و شاید بتوان گفت که امام علی (ع) مایه عذاب کافران است پس
مصداق دابّه می‌تواند امام علی (ع) و عذاب برای مخالفان باشد.2. در پایان روایت نخست و دوم به صورت صریح از لزوم تعقّل در اینگونه احادیث سخن گفته شده است.
تذکر: برخی دیگر از احادیث تفسیری نیز، نیازمند تفسیر عقلی و اجتهادی است از جمله:
آیه 35/ نور که خدا و قرآن و معصومین (ع) را نور معرفی کرده است که برای جلوگیری از تشبیه و تجسیم نور الهی (که نور وجود و معنوی است) به نور جسمانی، لازم است تفسیر عقلی و اجتهادی شود.
تذکر:
برخی دیگر از مواردی که نیاز به تفسیر عقلی و اجتهادی دارد عبارتند از:
مبحث نور پروردگار که در آیه 69/ زمر مطرح شده و در احادیث به نور امام عصر (ع) تفسیر شده است. (در مبحث تفسیر علمی مطالبی در این مورد خواهد آمد) و مشابه آن ذیل آیه 35/ نور آمده است که امام را به «نور و کوکب» تشبیه کرده است.

پرسش و پاسخ‌های قرآنی ویژه جوانان (شبنم مهر)/ زیر نظر محمدعلی رضایی‌اصفهانی و جمعی از پژوهشگران قرآنی/ قم: انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن ۱۳۸۶
سایر اطلاعات:
کد مطلب: i2523
وضعیت مطلب: فعال
گروه اصلی: مذهبی     زیرگروه: قرآن

دفعات بازدید: 17     محبوبیت: 4   (کمترین=0 و بیشترین=5)    تعداد شرکت کننده در نظر سنجی مجبوبیت: 
تاریخ ثبت: 1401/10/14 ب.ظ 6:52:30


لینک صفحه ی مطلب: https://tadanesh.ir/t?c=i2523


هم گروهی ها
image
پرسش رفتار پیامبر با خانواده چگونه بوده است؟پاسخ:درآمدستایش بیکران مخصوص آن پروردگار «رحمان و رحیمی» که برای بشر از جنس خودش پیامبر رحمت فرستاد و با رحمت واسعه‌اش ...


image
4 تلاوت برگزیده


image
آيات قرآن با هم ارتباط دارند. گاهي اين ارتباط خيلي روشن و واضح است اما همان‌طور كه میدانیم قرآن نوشته‌يي نيست كه نويسنده به صورت يك كتاب تأليف كرده باشد بلكه ...


image
در سطوح بالاتر از سطح عمومي و همگاني، فهم قرآن نياز به تخصص دارد و در برخي از سطوح نياز به استفاده از سرچشمه وحي نيز لازم است. يك درجه از فهم قرآن مخصوص پيامبر و ...


image
در قرآن، آيات متشابه وجود دارد. كلماتي هست كه معاني آنها خيلي روشن نيست مانند فواتح سور: »الم، يس، كهيعص و...«.(4) علاوه بر اين‌ها در قرآن احياناً كلمات و جملات ديگري ...


image
پرسش:آیا می‌توان قرآنی تدوین کرد که به ترتیب نزول سوره‌ها باشد؟پاسخ:اینکه قرآن به ترتیب نزول باشد مانعی ندارد چنانچه نقل شده قرآنی که امیرالمؤمنین علی علیه السلام ...


image
پرسش: تفسیر و تأویل قرآن به چه معناست؟ و تفاوت آن‌ها چیست؟پاسخ:معنای لغوی: «تفسیر»، در لغت به معنای پرده برداری، کشف، و آشکار کردن معنای چیزی می‌باشد.معنای اصطلاحی: ...


image
پرسش:مقصود از روش‌های تفسیری چیست؟پاسخ:بحث روش‌های تفسیری بحث پر دامنه‌ای است و بسیاری از قرآن‌پژوهان و صاحب نظران در این زمینه قلم زده‌اند شاید بتوانیم ...


image
پرسش آیا قرآن کریم کاملًا تحت تاثیر فرهنگ زمانه قرار گرفته و فرهنگ عرب جاهلی در آن بازتاب پیدا کرده است؟ یا با فرهنگ زمانه عرب جاهلی کاملًا مخالفت کرده است؟پاسخ:برای ...


image
پرسش:روش برداشت از قرآن یا منطق تفسیر قرآن چیست؟پاسخ:فهم و برداشت هر متن مقدمات و مبانی و روش و شرایطی دارد که اگر رعایت شود، فهم صحیح و معتبر از متن حاصل می‌شود و اگر ...