- تالکوت پارسونز سازمان را برحسب وظیفه یا هدف طبقه بندی کرد و با توجه
به نقش سازمان و رابطه اش با جامعه، چهار نوع سازمان شامل سازمان تولیدی،
سازمان سیاسی، سازمان انسجام دهنده و سازمان حفظ وضعیت و بقای جامعه را
تعریف نمود.
- اتزیونی از سازگاری به عنوان مبنایی برای سیستم طبقه بندی استفاده
می کند. بر اساس این معیار هفت سازمان داریم: تهدید کننده، از خودبیگانگی،
پاداشی، حسابگر، بهنجار، اخلاقی و گروه های ناسازگار.
- پیتر بلو و اسکات، بر اساس این که سازمان منافع چه کسانی را تأمین
می کنند، سازمان ها را طبقه بندی می کنند و چهار گروه تعریف می نمایند:
سازمان هایی که اعضای آن سود متقابل دارند، سازمان هایی که منافع مالکین آن
را تأمین می کنند (تجاری)، سازمان هایی که منافع ارباب رجوع و مشتریان را
تأمین می کنند (خدماتی)، سازمان هایی که منافع عمومی را تأمین می کنند.
- مینتز برگ طبقه بندی سازمان ها را به صورت آگاهانه مطرح نموده و پنج
گروه را مشخص کرده است: سازمان هایی که دارای ساختار ساده هستند،
سازمان هایی که دارای بوروکراسی ماشینی هستند، سازمان هایی که دارای
بوروکراسی حرفه ای هستند، سازمان هایی که بخش ها و شعبه های متعدد دارند و
سازمان های ویژه و موقت.
- سازمان های ایران را می توان در دو قالب زیر تقسیم بندی کرد:
1- انواع سازمان بر اساس گروه بندی تقابل یا دوگانه.
2- انواع سازمان برحسب اهداف و کارکردها.
- انواع سازمان های دولتی و عمومی ایران:
1- وزارتخانه ها: بالاترین ارگان اجرایی دولت که به موجب قانون ایجاد
گردیده و بخشی از وظایف دولت را بر عهده دارد. مسئولیت وزارتخانه با وزیر
است که در مقابل مجلس شورای اسلامی پاسخگوست.
2- سازمان: تشکل سازمانی مستقلی است که به موجب قانون ایجاد شده و به
صورت وابسته یا مستقل به وسیله ی دولت اداره می شود و دارای استقلال مالی و
اداری است.
3- مؤسسه: عنوانی خاص است که نشان دهنده ی واحدی مطالعاتی و تحقیقاتی با
استقلال مالی و اداری بوده که مستلزم مجوز قانون تأسیس می باشد.
4- مرکز: تشکل سازمانی خاصی که در جهت پشتیبانی یک سازمان یا وزارتخانه
در زمینه ی فعالیت های تحقیقاتی، مطالعاتی، آموزشی و فرهنگی به صورت وابسته
یا تابعه عهده دار انجام وظیفه ی خاص خود می باشد.
5- نهاد: عنوان عام سازمانی و نیز تشکل سازمانی مستقلی است که فارغ از
قوانین و مقررات عمومی با ضوابط و مقررات خاص عهده دار انجام وظایف خاص
جامعه می گردد.
6- بنیاد: ترکیب سازمانی مشخصی است که به منظور انجام امور خیریه
عام المنفعه تشکیل می گردد و با استفاده از کمک های دولت و همیاری مردم
اداره می شود.
7- صندوق: تشکل سازمانی مستقلی است که به موجب قانون ایجاد شده و مستلزم
تمرکز وجوهی از گروه یا محل خاصی در جهت تحقق اهداف مالی، اعتباری،
بازرگانی، کارگشایی و... به صورت سازمان وابسته به یک وزارتخانه یا سازمان
دولتی به صورت شرکت اداره می شود.
8- شرکت دولتی: واحد سازمان مشخصی است که با اجازه ی قانون یه صورت شرکت ایجاد می شود و بیش از پنجاه درصد آن متعلق به دولت است.
- سطوح مختلف سازمانی ایران:
1- دفتر: آنچنان سطح سازمانی است که عهده دار یک یا چند فعالیت متجانس
از یک یا چند برنامه بوده و می تواند مشتمل بر چند واحد سازمانی در سطح
گروه یا قسمت باشد. فعالیت فائق در دفتر جنبه ی مطالعاتی دارد.
2- اداره ی کل: آنچنان سطح سازمانی است که عهده دار یک یا چند چند
فعالیت متجانس از یک یا چند برنامه بوده و مشتمل بر تعدادی واحد سازمانی در
سطح اداره یا قسمت باشد. فعالیت فائق در اداره ی کل جنبه ی اجرایی دارد.
3- مدیریت: عهده دار یک یا چند فعالیت متجانس از یک یا چند برنامه بوده و
می تواند مشتمل بر تعدادی واحد سازمانی در سطح اداره، قسمت و گروه باشد.
سطوح سازمانی مدیریت در مواردی پیش بینی می شود که حجم وظایف محوله در حدود
دفتر یا اداره ی کل نمی باشد.
4- گروه: عهده دار چند وظیفه از یک واحد مطالعاتی می باشد.
5- قسمت: عهده دار چند وظیفه از یک واحد اجرایی می باشد.
6- ستاد: مجموعه ی هماهنگی است که جهت انجام مأموریت مشخص و اجرای وظایف خاص ایجاد می شود.
- انواع سازمان بر اساس گروه بندی تقابل یا دوگانه:
1)
سازمان رسمی: هیأت وزیران، همه ی وزارتخانه ها،، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان انرژی اتمی، سازمان تربیت بدنی و غیره.
سازمان غیر رسمی: محافل دوستانه، پاتوق های انتخاباتی، انجمن های مذهبی، انجمن های خیریه، باشگاه ها، انجمن فلسفه ی ایران، خانواده و..
2)
سازمان عمومی: وزارتخانه ها، سازمان ها، شرکت ها، مؤسسات و مراکز وابسته به وزارتخانه ها.
سازمان خصوصی: مؤسسات تولیدی، صنعتی، خدماتی، کارخانه ها، بیمارستان ها، تماشاخانه ها،
سینماها و غیره که با سرمایه گذاری خصوصی و اشخاص تأسیس شده اند.
3)
سازمان آزاد: سازمان های سیاسی، احزاب، سازمان های صنعتی، سندیکاها و اتحادیه ها و امثال آن.
سازمان سری: احزاب سیاسی غیرقانونی، سازمان های شبه نظامی یا چریکی، سازمان های جنایتکار گانگستری و غیره.
4)
سازمان مستقل: بنیاد مسکن، بنیاد شهید، کمیته امداد، شورای عالی انقلاب فرهنگی، جهاد دانشگاهی و غیره.
سازمان وابسته: هر نوع سازمانی که وابسته به یکی از وزارتخانه ها باشد مثل: سازمان جنگل ها و مراتع و غیره.
5)
سازمان انتفاعی: شرکت هایی که به موجب قانون تشکیل می شوند و هدف آن ها بهره برداری و
سود است مثل انواع شرکت های اقتصادی، صنعتی، کشاورزی و بازرگانی.
سازمان غیر انتفاعی: سازمان هایی که بدون استفاده از بودجه ی دولت با کمک مردمی تأسیس
می شوند و عواید آنها صرف گسترش همان سازمان است مثل مؤسسات عالی آموزشی،
دانشگاه های آزاد و مدارس غیرانتفاعی.
6)
سازمان بزرگ: سازمان هایی که سراسر کشور را می پوشاند مثل سازمان ثبت اسناد و املاک.
سازمان کوچک: اعم از عمومی و خصوصی مثل: بیمارستان، هر واحد مدرسه، مسجد، کارگاه ها و غیره.
7)
سازمان سنتی: کارگاه های قالیبافی محلی، مساجد، انجمن های خیریه و غیره.
سازمان مدرن: وزارت صنایع، سازمان های تولیدی الکترونیک، سازمان انرژی اتمی و امثال آن.
تلخیص از، جامعهشناسی سازمانها و توانسازمانی - محمدرسول گلشنفومنی
در حال پردازش...
تماس با ما