تا دانش: سال سرمایه گذاری برای تولید
 
مطالب
 
امیدواریم مطالب و محصولات ارزشمندی در اختیار شما عزیزان قرار داده باشیم.

search

الهیات یهودی در قرون وسطی

توضیحات کوتاه:

فلسفه ارسطویی متفکران یهودی در قرون وسطی تحت تأثیر فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی و کلام عربی رساله های نظام مند مهمی در باب الاهیات یهودی پدید آوردند. در این زمان بود ...

توضیحات:

فلسفه ارسطویی متفکران یهودی در قرون وسطی تحت تأثیر فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی و کلام عربی رساله های نظام مند مهمی در باب الاهیات یهودی پدید آوردند. در این زمان بود که تولد واقعی الاهیات یهودی رخ داد. در واقع، اصطلاح «فلسفه یهودی قرون وسطی» غلط انداز است; متفکران قرون وسطا به «الاهیات» روی خوش نشان دادند نه به «فلسفه». و دلیل این امر آن بود که (به رغم آنکه بی تردید تحت تأثیر تفکر یونانی بودند) نقطه آغاز و پایان کار این متفکران ایمان بود. استفاده آنان از عقل نه بدان سبب بود که دیدگاه های فلسفی تازه ای دراندازند; بلکه در پی تثبیت دیدگاه هایی سنتی بودند که پایه و بنیانشان ایمان بود. آنان افرادی با باورهای دینی بودند که برای افرادی با باورهای دینی می نوشتند. آنان در پی این بودند که دفاعی عقلانی از باورهای یهودی برای خوانندگان خود فراهم کنند، حتی اگر در این فرآیند به نگرش های بسیار شاذ و غیر متداولی برسند.
الاهیدانان نظام مند اولین الاهیدان نظام مند و برجسته یهودی سعدیا بن یوسف بود که کتاب الفرائض و الامانات را به عربی در سال 933 نوشت. بحیا بن یوسف بن پقودا کتاب وظایف قلب را نوشت که رساله ای عمدتا اخلاقی دینی است اما مفاد و مضمونی الهیاتی دارد، به ویژه در بررسی موضوع توحید در بخش اول به نام باب التوحید. دفاع قاطع یهودا هلوی در کتاب کوزری به بررسی موضوعات بسیاری در الاهیات می پردازد. کتاب ابراهیم بن داوود، متفکر یهودی ارسطویی به نام ایمان متعالی به طور کلی دارای اهمیت الهیاتی است. همه آثار ابن میمون به جز نوشته های پزشکی او اهمیت الهیاتی دارد. سه اثر بسیار مهم وی، از منظر الهیاتی، عبارت است از شرحی بر میشنا (که از همه مهم تر است) که در آن اصول سیزده گانه یهودیت را از نگاه خود شرح می دهد و به هلاخا جایگاهی الهیاتی می بخشد; دلاله الحائرین و مجموعه قوانین یهودی (میشنه تورا) به نام دست قوی.
اثر لوی گرشوم به نام مبارزات خدا مجموعه جسورانه ای از نظریه پردازی های الهیاتی است. حسدای کرسکاس نور خداوند را نوشت که بیانی الهیاتی داشت و در آن از ارسطوگرایی به شدت انتقاد شده بود. شاگرد وی به نام آلبو، کتاب کتاب اصول را نوشت که تحقیقی جامع در باب اعتقادات یهودیت بود. کتاب اسحاق بن موسی به نام قربانی اسحاق مجموعه ای است از آداب فلسفی در شرح اسفار خمسه که شامل مطالب الهیاتی فراوانی، هرچند نه چندان اصیل، است. ایزاک ابرونئل چندین اثر مشابه عرضه کرد. یوسف بن حییم جابز، الاهیدانی اسپانیایی بود که با فلسفه سر سازش نداشت. ربی موسی بن یوسف اهل ترانی در کتاب خانه خدا به بررسی سه موضوع الهیاتی مهم پرداخت: نماز، توبه و اعتقادات یهودیت.
خدای متفکران قرون وسطی خدای متفکران قرون وسطا تا حد زیادی خدایی نامتشخص و تأثر ناپذیر است که از همه لوازم بشری مبراست. یگانه ای است «در نهایت بساطت» که ذره ای کثرت در او وجود ندارد. انسان انگاری کتاب مقدسی با مفروض گرفتن چنین مفهومی، مشکلات عدیده ای خواهد داشت. چگونه آدمی می تواند از خدا به مثابه «خیر»، «حکیم» یا حتی «واحد» یا آنکه «وجود دارد»، سخن به میان آورد؟ زیرا همه اینها از تجربه بشری گرفته شده اند و نسبت دادن این مفاهیم به خدا به طور کلی حاکی از کثرت در وجود اوست. برای حل این مشکل ایده ای مطرح شد که هرچند همه متفکران قرون وسطا از آن تبعیت نکردند، اما مقبولیت زیادی یافت; نفی صفات خدا در هر شکل اثباتی; یعنی اجازه داده شده است که بگوییم خدا چه نیست اما به هیچ وجه نباید کوشید تا بگوییم خدا حقیقتا چه است.
نمونه عالی این رویکرد، ملاحظات ابن میمون است که: «همه مردم، چه گذشتگان و چه آیندگان، به روشنی تأیید می کنند که خدا را، که ذاتش متعالی است، با عقول نتوان درک کرد، و تنها خود او می تواند درک کند که کیست و نیز تأیید می کنند که درک کردن او، در نهایت به ناتوانی و عجز از درک او خلاصه می شود. برای نمونه، همه فیلسوفان می گویند: ما مبهوت جمال اوییم و او از فرط ظهورش از ما پنهان است; همان گونه که خورشید برای دیدگانی که بسیار ناتوان از درک آن است، نادیده مانده است (دلاله الحائرین 1:59). اگر او را بشناسم، خودش خواهم بود.» این یکی دیگر از نمونه های محدودیت های الهیاتی در قرون وسطا است. با این حال، در این آثار توان فکری زیادی برای این آموزه نفیی صرف شده است، به گونه ای که این شیوه نفیی را نیز باید شاخه ای از الاهیات یهودی قرون وسطا دانست.

تفاوت میان جسم و روح
تفکر قرون وسطا حتی از الاهیات حاخامی آن جهانی تر است. تفاوت میان جسم و روح به طور ویژه ای مورد توجه است. لذت دنیوی مانعی بر سر راه کمال معنوی دانسته می شود. خردمند باید با هر دو سر و کار داشته باشد اما به شرط رعایت نهایت اعتدال، و باید جسم و روح را در کنار هم داشته باشد. لذت ابدی نسبت مستقیمی با کوشش های آدمی در زمین برای کسب حقیقت مابعدطبیعی و اینکه آن را از آن خود سازد، دارد. تقابل میان این اندیشه ها و اندیشه های متعلق به یهودیت سنتی، آن گونه که در کتاب مقدس و تلمود دیده می شود، به شدت محسوس بود.
توصیه می شد که کتاب مقدس و کلام حاخام ها را آنگاه که به موضوعات الهیاتی می پرداختند، نباید ظاهری و تحت اللفظی، بلکه باید به گونه ای تمثیلی فهمید. برای نخستین بار، ساز و کارهای وحی به تفصیل مورد بحث قرار گرفت. آیا ممکن است که کسی حتی بعد از آنکه کتاب مقدس بسته شد، به مقام پیامبری رسد؟ آیا نبوت موهبت است یا دستاورد؟ چگونه ممکن است خدا با پیامبران سخن گوید؟ از آنجا که خداوند اعضای کلامی ندارد، معنای بعضی از عبارات کتاب مقدس (که حاکی از «سخن» گفتن خدا با بشر است) چیست؟ چگونه می توان عبارات آشکارا نامربوطی که در اسفار پنج گانه وجود دارند را کلام خدا دانست؟ دلایل خدا برای تعیین قوانینی مانند قوانین غذا که در نظر بدوی فاقد توجیه عقلی یا اخلاقی به نظر می رسد، چیست؟
مشکلات مربوط به آفرینش و اختیار مشکلات مربوط به آفرینش و اختیار، ذهن این متفکران را بیش از حد به زحمت انداخته بود; زیرا در این حوزه ها بود که به نظر می رسید تفکر فلسفی تضاد شدیدتری با یهودیت سنتی پیدا می کند. آیا ماده، آن گونه که ارسطو گفته، قدیم است یا آفریده؟ آیا یهودیان مؤمن با افلاطون در این عقیده موافقند که در سراسر هستی ماده ای هیولاگونه وجود دارد که خدا صورت را در آن قرار می دهد یا آموزه خلق از عدم در آیین یهودی از ضروریات است؟ آیا زمان مخلوق است یا اینکه همیشه وجود داشته است؟ آیا انسان به راستی آزاد است و اگر این گونه است، این با علم پیشین خدا به افعال انسان چگونه سازگار است؟ از آنجا که مهار اعتقادات انسان به دست خودش نیست، آیا انسان برای پذیرفتن باورهای نادرست تفننیش سزاوار ملامت است؟ جدای از تازگی این پرسش ها در تاریخ تفکر یهودی این نکته اهمیت دارد که چنین پرسش هایی در دوره های متقدم تر کتاب مقدسی و حاخامی که بهایی به تأملات ذهنی داده نمی شد، اساسا غیر قابل تصور بوده است.

عالمان قبالا و موضوعات الهیات
عالمان قبالا نظام خاص خودشان را عرضه کردند; اما از آنجا که این نظام ها مجالی اندک برای موافقت و مخالفت عقلانی یا انتقادی باقی می گذارند و هشدارهای بسیاری علیه ورود عقل بشری به حوزه اسراری الوهی دریافت شده از سوی وحی دارند بیشتر به حوزه حکمت اشراقی تعلق دارند تا به الاهیات. بدان جهات، عالمان قبالا به موضوعات الهیاتی عمیق توجه می کردند. مشکل اصلی عالمان قبالا، موضوعات الهیاتی بود و شامل پرسش ها و پاسخ هایی می شد که از جمله آنها موارد زیر است: چگونه ممکن است جهان متناهی شرور و کثرات، از نامتناهی صادر شود؟ پاسخ کتاب زوهر بر اساس مفهوم فیض است و پاسخ مکتب لوریا با استفاده از مفهوم عقب نشینی خدا «از خود به درون خود» ارائه می شد تا مجالی برای ظهور علائم متناهی فراهم آید.
تأمل لوریایی درباره این مسئله که چگونه شر در این جمع شدگی خداوند ریشه دارد، دیدگاه های قبالایی درباره نفس انسان و پیوند آن با خدا، هدف عبادت الوهی آن گونه که عالمان قبالا آن را تصور می کردند، و آن را برای خدا نه برای انسان می دانستند. همه و همه این پرسش ها الهیاتی است و می طلبد که الاهیات یهودی به بررسی آنها، هرچند با روش انتقادی، بپردازد; نکته های روشنگر آنها را برگیرد و اندیشه هایی که نمی تواند در مسیر انسجام و هماهنگی قرار گیرد، کنار نهد.
یهودیت و اندیشه های ثنوی پرسش دیگری که تعالیم قبالایی مطرح کرد، این است که یهودیت تا کجا می تواند با اندیشه های ثنوی کنار آید; برای نمونه، آموزه ده سفیرا، تقریبا همان قولی است که می گوید در الوهیت، کثرت و پویایی راه دارد. در واقع، مخالفان قبالا بر همین پایه، آن را آماج حملات و انتقادات خود قرار دادند. آنان تا آنجا پیش رفتند که اندیشه های قبالایی در باب این موضوعات را با نظریه پردازی های مسیحی در باب تثلیث مقایسه کردند. طبیعی است که برای خود عالمان قبالا انکار تمام شکل های ثنویت ساده نبود. آنان بارها اعلام کردند که ان سوف (بی حد) و سفیرا یکی است و اندیشه های خویش را با تمثیل معروف آبی که در بطری هایی ریخته شود که رنگ های مختلفی دارد، شرح داده اند.

تفکر حسیدی
نظرگاه های جسورانه الهیاتی را باید در تفکر حسیدی یافت. برای نمونه، ربی نحمان برسلاوی معتقد بود که موقعیت متناهی انسان در هنگامی که با بی نهایت مواجه می شود، به ناچار با دشواری هایی همراه است. از دید این متفکر تردید دشمن دین نیست بلکه، گرچه غریب می نماید، مؤید آن است. مردخای یوزف لاینر اهل ایزبیکا قائل به جبر الاهی بود و در واقع معتقد بود که «همه چیز در دست خداست حتی هراس از خدا.» خدا در حسیدیسم حبد تنها از وجود نهایی مشعوف است و همه مخلوقات در وحدت رحمانی او قرار دارند. این رویکرد که به اندیشه های دینی شرق دور در باب ماهیت خیالی این جهان نزدیک است، از سوی مخالفان حسیدیسم با برچسب بدعت آشکار مورد انتقاد قرار گرفت. این شکل از همه خدایی حسیدی (یا به تعبیر دقیق تر، همه در خدایی) در نوشته های اشنویر زالمن اهل لیادی و شاگردش به نام آرون بن موشه هلوی اهل استاروسیلس بسیار مورد توجه بود. کاوش های دقیق حسیدی ها در باب ماهیت عشق و بیم از خدا و تعالیم آنان درباره نیایش توأم با تفکر سهمی مهم در ایجاد نوعی الاهیات رازورانه یهودی داشته است.

منابع
لوئیس جیکوبز- مقاله الاهیات یهودی- ترجمه بهروز حدادی- فصلنامه هفت آسمان- شماره 38
دن کوهن شرباک- فلسفه یهودی در قرون وسطا- مترجم علیرضا نقدعلی- مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب- 1383
آلن آنترمن- باورها و آیین های یهودی- مترجم رضا فرزین- مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب- 1385
سایر اطلاعات:
کد مطلب: h1bb8
وضعیت مطلب: فعال
گروه اصلی: آموزشی     زیرگروه: عمومی

دفعات بازدید: 4     محبوبیت: 4   (کمترین=0 و بیشترین=5)    تعداد شرکت کننده در نظر سنجی مجبوبیت: 
تاریخ ثبت: 1401/10/14 ق.ظ 2:25:30


لینک صفحه ی مطلب: https://tadanesh.ir/t?c=h1bb8


هم گروهی ها
image
در این مقاله، بحث از اموری است که الهیات را می سازند و مقوم آن هستند. البته می توان این امور را (منابع الهیات) نامید، اما جان مک کواری این امور را (عوامل سازنده) نام می ...


image
زندگی و اندیشه های الهیاتی حسدای کرسکاس حسدای کرسکاس، متولد سال 1340، متکلم و سیاستمدار اسپانیایی بود. او اهل بارسلون بود و در آنجا به بازرگانی پرداخته و رهبری دینی ...


image
مندلسون از روزگار موسی مندلسون به بعد، قلمرو تفکر یهودی در جهان غرب پذیرای الاهیات شد. مجموعه ای از مشکلات مرتبط با رویداد آزادسازی فرهنگی، سیاسی و اجتماعی یهودیان ...


image
آیاتی که خداشناسی یهود را نقد کرده اند آیات مورد بحث، گاهی مستقیما درباره خدا و صفات او هستند، گاهی درباره انسان هایی که درباره آنها غلو شده سخن می گویند و گاهی به ...


image
فیلون این دیدگاه که خدا به رغم قدرت مطلق خود، پاره ای امور را انجام نمی دهد، دیدگاهی است که می توان آن را در کتاب مقدس عبری و نزد فیلون یافت و به مسئله ای در باب امور ...


image
نظریه های تأیید نشده در باب آفرینش عرب ها، پیش از آنکه آثار فلسفی اصلی یونانی در اوایل قرن نهم میلادی به عربی ترجمه شود، از طریق آثار سوداپیگرافا و کتب ملل و نحل حاصل ...


image
سوال: اگر بحث و گفتگو درباره خدا فطری است چرا همه افراد به این بحث علاقه نشان نمی دهند؟ پاسخ این پرسش این است که اولا لازمه فطری بودن یک بحث این نیست که همه اوقات همه ...


image
گذشته از اینکه بدی ها، در جلوه دادن به زیبایی ها و در پدید آوردن یک مجموعه عالی، رل مهمی دارند، مطلب اساسی دیگری در رابطه بدی و خوبی نیز وجود دارد. بین آنچه ما به عنوان ...


image
گوشه ای از اخلاق اجتماعی پیامبر اکرم به شرح زیر می باشد: تنفر از بیکاری و بطالت از بیکاری و بطالت متنفر بود. می گفت: خدایا! از کسالت و بی نشاطی، از سستی و تنبلی و از عجز ...


image
جواب اجمالی اشکال تبعیضها و شرور در عالم این است که یک سلسله مصالح در کار است و به خاطر منافع و فوائد و مصالحی که بر آنها مترتب است وجود آنها شر محض نیست، بلکه شر ...