تا دانش: سال سرمایه گذاری برای تولید
 
مطالب
 
امیدواریم مطالب و محصولات ارزشمندی در اختیار شما عزیزان قرار داده باشیم.

search

موعود و منجی در آیین بودیسم (میتریه در سنت مهایانه)

توضیحات کوتاه:

برای روشن شدن مفهوم موعود و منجی در بودیسم، لازم است با دو مفهوم «بودا» و «بودی ستوه» آشنا شد. بودا و بودی ستوه، در واقع عنوان هایی هستند برای موجوداتی علوی، که در ...

توضیحات:

برای روشن شدن مفهوم موعود و منجی در بودیسم، لازم است با دو مفهوم «بودا» و «بودی ستوه» آشنا شد. بودا و بودی ستوه، در واقع عنوان هایی هستند برای موجوداتی علوی، که در رستگاری انسان مؤثرند. بودا، به نجات دهندگانی گفته می شود که در زمان گذشته به دنیا آمده اند و ابتدا صورت بشری داشته اند، سپس به مرتبه اشراق رسیده و پس از اینکه انسان ها را به راه درست زندگی رهنمون شده اند، به مقام نیروانا (فنای مطلق) رسیده اند. سدارته گوتمه (بودا)، از این نوع است. در اعتقاد بوداییان، بودا یک نوع اصل است که در زمان های مختلف، خود را توسط شخصیت های مختلف متجلی می کند. اما بودی ستوه ها، در حقیقت، بوداهای بالقوه هستند که حیات جسمی فعلی ندارند. هر فرد بودایی، قبل از رسیدن به مقام بودایی، یک بودی ستوه است، مثلا سدارته پیش از بیداری، یک بودی ستوه بود. مفهوم بودی ستوه، اگر چه در متن تفکرات اصیل بودایی وجود داشت، ولی بیشتر توسط مهایانه مورد توجه و پردازش قرار گرفت. در مکتب هینه یانه، تنها دو بودا از این قبیل ذکر شده است که یکی همان گوتمه (سدارته؛ بودا) است و دیگری «میتریه» که یک بودی ستوه است، اما در مهایانه توجه بیشتری به این موجودات علوی شده است. در این مکتب، سدارته (بودا) چهارمین بودا از بودایان زمینی است که به دنیا آمده است و پنجمین بودا که خواهد آمد و اکنون بودی ستوه است، همان میتریه است.

میتریه؛ منجی موعود بودایی
همان طور که گفته شد، مفهوم منجی و موعود در بودا را می توان در همین مفهوم میتریه که علیرغم اختلافات موجود، در هر دو مکتب عمده بودایی مشترک است به وضوح دید. میتریه، بودی ستوه ای است که در آینده می آید، و هم اکنون در حال کمون است. او منتظر است که زمان بروز و ظهور او در روی زمین آماده شود؛ در آن وقت، مرتبه شهود و اشراق را حاصل کرده، خلایق را در عصر خویش، همانند گوتمه، به سرمنزل سعادت رهبری کند، و به همگان مژده رهایی داده آنها را از چرخه برگشت به دنیای سراسر رنج نجات می دهد. مفهوم میتریه در بودیسم و خصوصا در مکتب مهایانه مورد احترام و بزرگی خاصی است، و از او تمثال ها و پیکرهایی ساخته شده، و او را در نهایت مجد و بزرگی، به هیأت مردی نشسته که آماده برخاستن است، نشان داده اند. اگر چه در مورد جزئیات اتفاقات و زندگی میتریه به هنگام زندگی در این دنیا، معلومات یکسان و زیادی در متون مقدس بودایی وجود ندارد، ولی اعتقاد به آمدن او در بودیسم، یک اصل انکار ناپذیر است. در «کانون پالی»، نام میتریه در بخش «چکه وتی سیهه ناده» برده شده است و در آثار بودایی غیرپالی نیز چند اثر به میتریه اختصاص یافته است. در «مهاونسه»، چنین اتفاقاتی را در مورد زمان آمدن میتریه می خوانیم پس از آنکه شاکیه مونی به پری نیروانه رسید، جهان پای به سراشیبی اجتماعی و کیهان شناختی نهاد. پنج هزار سال پس از آخرین بودا، آفتاب آموزه های بودایی افول می کند و طول عمر آدمیان به ده سال فرو می کاهد. در این زمان، چرخه وارونه و زندگی متحول می شود؛ به طوری که متوسط عمر مردم به هشتاد سال می رسد. با این عمرهای طولانی و زمینه مناسب برای تعالیم بودا، یک راهنما خواهد آمد. او برای مردم رفاه و بهروزی می آورد و آموزه های بودا را ترویج می کند. آنگاه که چنین فضای بهشت گونه ای فراهم شد، میتریه از آسمان نزول می کند و بودایی خویش را به کمال می رساند.

گزارش های متون در مورد میتریه
در مجمع خدایان بودایی هیچ کس چون میتریه چنین آرایش پیچیده ای از تجسم ها را عرضه نکرده است. اولین و مهم ترین نقش او جانشینی شاکیه مونی به منزله یک بودا است که پس از زاده شدن به شکل انسان به حالت روشن شدگی نهایی (بیداری کامل) می رسد. مفهوم میتریه را به مثابه بودای آینده (موعود)، در همه سنت های بودایی می توان یافت، اگرچه در دو چیز نظر همه یکی نیست یکی تاریخ زندگی او، و دیگری راهی که در آن، سرنوشت او به منزله بودای آینده (موعود)، آغاز می شود. با بررسی آثار، از شیوه هایی که سرگذشت میتریه در آن تحول یافته و به تدریج بر اهمیت آن افزوده شده است، نشانه هایی مشاهده می شود. کانون پالی، که منبع عمده اطلاعات ما درباره آموزه اولیه است، اهمیت چندانی به میتریه نمی دهد. نام او فقط در یکی ازمتون اولیه، سوره چکه وتی سیهه ناده، آمده است. در آثار غیر کانونی، عمدتا دو اثر را به میتریه اختصاص داده اند؛ یکی انگته ومسه و دیگری میتریه ویاکرنه، اما خاستگاه این آثار و تاریخ دقیق آنها روشن نیست. یک نسخه مفصل از سرگذشت میتریه را می توان در دیویاودانه مکتب موله سرواستی وادین یافت. در میان مجموعه حکایت ها، سرگذشت آن بوداسف را می خوانیم که مشتاق انجام ریاضت افراطی است و سر خود را به نشان راستی در جویندگی حقیقت به یک آموزگار برهمن پیشکش می کند. اما یک خدا، که بر فراز باغ محل وقوع این ماجرا مراقب او است، می کوشد با دور نگه داشتن برهمن، جان بوداسف را حفظ کند. بوداسف از این خدا خواهش می کند تا به او اجازه انجام این کار را بدهد، چون پیش از این در همین باغ، میتریه از آرزوی خود برای فداکردن جان خود به پای آموزگارش، چشم پوشیده بود، از این رو از رسیدن به بالاترین آرمان خود باز ماند؛ خطایی که نباید تکرار شود. مهاوستو، یکی از متون فرقه مهاسنگیکه، فهرستی از بودایان آینده را ارائه می کند، که در صدر آن نام میتریه آمده است. در این متن اولیه، نام اجیته را دیده می شود که اشاره است به میتریه در زندگی های گذشته اش. بعدها، تیره وادین ها به اجیته علاقه زیادی پیدا کردند، و سرگذشت زندگانی او در قرن پنجم و ششم بیش از حد مورد توجه قرار گرفت. یکی دانستن اجیته با پسر اجاته ستو، شاه مگده، به سنگه (انجمن) این امکان را داد که مکان و چگونگی ظهور بوداسف را به هنگام رسیدن به بوداگی دقیقا تعیین کند. بنا به بخش مربوط به زندگی میتریه در مهاومسه، مشهور به تاریخ سری لانکا، میتریه پیش از زاده شدن و رشد در جهان خاکی، در آسمان توشیته ساکن می شود. زمان دقیق این واقعه را گفته اند. پس از پری نیروانه شاکیه مونی، دوره افول اجتماعی و جهان شناختی جهان فرا می رسد، پنج هزار سال پس از آخرین بودا، آیین از میان می رود، و عمر انسان به ده سال تقلیل می یابد. در این زمان چرخه به عقب باز می گردد. زندگی هنگامی سامان می یابد که طول عمر میانگین بر روی زمین به هشتاد هزار سال برسد. در چنین جهانی با عمر طولانی، و محیطی که مناسب آموزه بودا است، یک فرمانروا، چکره ورتین (شاه جهان) ظهور می کند، که در اندیشه رفاه و بهروزی مردم، و حامی آموزه های بودا است. هنگامی که این بهشت موعود فراهم شود، میتریه از آسمان توشیته پایین می آید، بوداگی خویش را به کمال می رساند، و درمه (آیین) را به فرهیختگان می آموزد. مهاکاشیپه، یکی از شاگردان بزرگ شاکیه مونی، از حالت جذبه ای که پس از پری نیروانه آموزگار پیشین خود در آن فرو رفته بود، بیرون می آید تا دوباره به بودا خدمت کند و آموزه آن روشنی یافته (به اشراق رسیده) را بشنود.

میتریه در مناطق بودایی جنوب آسیا و جنوب خاور
عقیده به هزاره میتریه هنوز در مناطق بودایی جنوب آسیا و جنوب خاور رواج دارد. در شرق میانمار این باور هست که بوداو، آموزگار نام آور معاصر، همچون میتریه، بودای آینده (موعود)، شاه جهان بود. یکی گرفتن میتریه با رهبران و بنیادگذاران، پیوسته در میان بوداییان آسیا دیده می شود. به نظر برخی دانشمندان، اندیشه بودای آینده (موعود) احتمالا از مفهوم ایرانی سوشیانت رهایی بخش ریشه می گیرد. از این منظر، میتریه نمایانگر تأسیس جهانی است که در آن صلح و فراوانی هست؛ جایی که درمه (آیین) را هم تعلیم می دهند و هم کاملا درک می کنند. اما عده ای بر این موضع اند که این مفاهیم پیش از این در هند در زمان شاکیه مونی (بودا) مطرح بوده است. هم بوداییان و هم آجیویکه ها و جین ها وجود موعودهای جدیدی چون تیرتنکره ها جینه ها و بودایان را تعلیم داده اند. پی. اس. جینی می گوید سرچشمه تحول میتریه در مکتب مهاسنگیکه بود. در حالی که تیرواده به میتریه توجه اندکی دارد، تا آنجا که در کانون پالی فقط یک اشاره دیده می شود، مهاوستوی مهاسنگیکه شماری از بندهای خود را به میتریه، مفهوم نام او به مثابه اجیته، شرح حوادث زندگی های گذشته او، و نقل پیشگویی های شاکیه مونی از بوداگی او اختصاص می دهد. بنابراین، اسناد و اطلاعات زیادی در توجیه این مطلب هست که پژوهش در پیرامون میتریه بخشی از حوزه فرهنگی و دینی هندی است، و به نظریه ای که تأثیرات بیرونی را برای توضیح مفهوم بودای آینده (موعود) رواج می دهد، متکی نیست.

میتریه در سنت مهایانه
سنت مهایانه اهمیت زیادی برای میتریه قائل است، و در آثارشان در باب زندگی و کنش های او، اشاره های زیادی می یابیم. از آنجا که مهایانه بر سیر زندگی و تکامل بوداسف تأکید کرده است، طبعا میتریه در این گروه بزرگ، شأن و منزلت پیدا می کند. همگام با سنت آغازین، همه گروه های مهایانه بر این باوراند که راه میتریه، راه شاکیه مونی است. در جمع بوداسفان، میتریه همیشه بالاترین مقام را ندارد؛ او با بوداسفانی چون منجوشری و اولکیتشوره، اعتبار انجمن مومنان، سهیم است. در متون پرگیاپارمیتا، میتریه با بودا و گروهی از شاگردانش شامل بوداسفان و ارهتها به گفت وگو می نشیند. ارهتها، حتی شاگردان مشهور شاکیه مونی، به فراخور سطح فهم شان در مراتب پایین دست بوداسفان قرار دارند. از این رو، آثار پرگیاپارمیتا، میتریه را، بالا دست یک ارهت همچون شاری پوتره وصف می کند. اما آثار مهایانه، میتریه را همیشه با چنین مداهنه ای نشان نمی دهد. در یک گزارش از سدرمه پوندریکه سوتره (سوره ی نیلوفر)، منجوشری به میتریه می گوید: هنگامی که در گذشته درمه (آیین) را به میتریه تعلیم می داد، میتریه شاگرد تنبلی بود که بیشتر جویای نام بود تا فهم. بنابراین، میتریه در دیدار با آموزگار پیشین خویش، همچنان به دنبال پاسخ پرسش های خویش است. این پرسش نیز که آیا میتریه و شاکیه مونی در زندگی های گذشته شان با یکدیگر دیدار کرده بودند یا نه، در آثار مهایانه مطرح است. مهاکرمه ویبنگه می گوید بودا در واقع با میتریه دیدار کرده بود و به خاطر آرزوی داشتن زندگی بوداسفی او را ستوده بود. سنت تنتری مهایانه متاخر، گویا دل بستگی اندکی به میتریه داشته است. فاصله گیری این سنت از میتریه در گوهیه سماجه تنتره، که در آن میتریه را به هنگام شنیدن آموزه وجره یانه نگران و آشفته وصف می کند، می توان دید. چون دانش او محدود است، قادر به فهم این آموزه نو نیست. مسئله سطح فهم میتریه به همین شکل در ویمله کیرتی نیردیشه دیده می شود. در این متن، میتریه در ارائه پاسخ مناسب به ویمله کیرتی غیر رهرو، که با به چالش کشیدن پیشگویی بوداگی با این پرسش، که آیا سه زمان (گذشته و حال و آینده) را می توان واقعی گرفت، در می ماند. ویمله کیرتی می گوید که اگر آنها واقعی نیستند، معنای پیشگویی رویدادهای آینده چیست؟ میتریه، ناتوان از پاسخ، ساکت می ماند. بنابراین، متون مهایانه دیدگاه متفاوتی را از این بوداسف ارائه می دهد، که او را در راه رسیدن به جایگاهی بزرگ در آینده نشان می دهد، اما هنوز تعلیم لازم را برای فهم کامل برترین آموزه این سنت ندیده است. یک وصف بسیار مبالغه آمیز از میتریه در سوره گنده ویوهه وجود دارد. در اینجا میتریه به شکل آموزگار سودنه جوان، که برای گرفتن پاسخ نزد پنجاه آموزگار می رود، ظاهر می شود. سودنه با ورود به کاخ میتریه، با نیروی میتریه، در جذبه ای مکان های مهم زندگی بودای آینده (موعود) را می بیند؛ از جمله مکانی را که میتریه در آن، به جذبه به اصطلاح میتره (مهر)، که بنیاد نام اوست، رسیده بود. سپس سودنه به تماشای زنجیر طولانی تجسم های میتریه می نشیند؛ از جمله زندگی ای که این بوداسف در آن شاه بود، و زندگی دیگری که او در آن شاه خدایان بود. سرانجام، سودنه آسمان توشیته را می بیند؛ جایی که میتریه درست پیش از بوداگی در آن دوباره زاده شده بود. میتریه به سودنه می گوید که در آخرین تولد دوباره یکدیگر را ملاقات خواهند کرد. حتی متونی که برتری پاک بوم امیتابه را می آموزد و معمولا آن را به مکتب رقیب فرقه میتریه وابسته می دانند، نشان می دهدکه سودنه یکی ازمردان ممتازی است که قدرت دیدن قلمرو امیتابه را دارد. پرستش دینی که بر محور شخصیت میتریه پیدا شد، تأثیرش بیش از جنبه هایی است که در آثار کانونی و مردمی به آن اشاره شده است. (ادامه دارد...).

منابع
هانس ولفانگ شومان- ترجمۀ پاشایی- آیین بودا
جان بی ناس- تاریخ جامع ادیان- ترجمه حکمت
سیدحسن حسینی آصف- مجله انتظار موعود- شماره 15- مقاله موعود در ادیان
سیدرضا موسوی نژاد- مجله هفت اقلیم- پیش شماره 2- مقاله موعود پژوهی- منجی بودایی
لوئیس لنکستر- فصلنامه هفت آسمان- ترجمه علی رضا شجاعی- شماره 21
رضا موسوی نژاد- سایت باشگاه اندیشه- مقاله پنج هزار سال پس از آخرین بودا
سایر اطلاعات:
کد مطلب: te62
وضعیت مطلب: فعال
گروه اصلی: مذهبی     زیرگروه: اصول اعتقادی

دفعات بازدید: 6     محبوبیت: 4   (کمترین=0 و بیشترین=5)    تعداد شرکت کننده در نظر سنجی مجبوبیت: 
تاریخ ثبت: 1401/10/12 ب.ظ 9:58:30


لینک صفحه ی مطلب: https://tadanesh.ir/t?c=te62


هم گروهی ها
image
دین دائر مدار ارتباط انسان و خداست. از این رو طرفین این ارتباط، یعنی خدا و انسان، مهم ترین موضوعات مورد بحث در متون مقدس اند. اما در باب انسان، متون مقدس از دو حیث ...


image
مفهوم «دارما» می تواند تقریبا بر تمام جنبه های حیات هندویی اثر بگذارد. یکی از نویسندگان از این جریان با عنوان «عبادی ساختن حیات روزمره» نام می برد، در حالی که دیگران ...


image
خدایان برزخی یا فضایی:در این گروه، خدایانی همچون «ایندره»، «آپام ناپات»، «رودره»، «وایو و واته»، «آپا»، «پرجنیه»، «مروتها»، «ماتریشون»، «تریته آپتیه» قرار ...


image
آیین هندو مشتمل بر آیین های محلی و سنت هایی اعتقادی و عبادی است، اما نه به گونه ای که چون دینی آسمانی، دارای پیامبری مشخص و آیین عبادی واحدی باشد. به همین سبب نمی توان ...


image
پیشینه تاریخینخستین فردی که در شرق به بررسی مقایسه ای عرفان اسلامی و هندویی پرداخت و توجه ویژه ای در این خصوص داشت، دانشمند جامع، مرحوم «ابوریحان بیرونی» می باشد که ...


image
نام قدیم آیین هندو، برهمایی، برگرفته از برهما، نام خدای هندوان بود؛ و هندوئیسم شکل تکامل یافته ی آنیمیسم است. به همین دلیل بنیان گذار آن شناخته شده نیست آیین باستانی ...


image
حقیقت معاد این است که، روح پس از مفارقت از بدن، به مسیت الهی، بار دیگر به همان بدنی که با آن زندگی می کرد، باز می گردد تا پاداش و کیف اعمال دنیوی خود را در سرای دیگر ...


image
آئین سیر و سلوک و ریاضتهای عرفانی بر همگان روشن است که عرفان بیش از آنکه نظری، نگرشی و علمی باشد، عملی و عینی است، شیخ محمود قیصری به نقش عرفان علمی در عرفان عملی نیز ...


image
دین جاینی و پاسخ به چالش های مدرنیتهدین جاینی نیز، همانند تمام سنن دینی دیگر، با داشتن جهان بینی ای نه بر پایه اصول غربی تردید و تحقیق علمی پس از عصر روشن گری و تنویر، ...


image
این قوم نیز فرهنگ دینی مکتوب دارد و تعداد 39 کتاب دینی به آنان نسبت داده اند. نام کلی متون مقدس دین جینی آگمه ها (فرایض) و یا سیدهانتاها (ذخایر) است. قسمت اول کتاب قانون ...